1. Art. 73a ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2004 r., nr 99, poz. 1001 z późn. zm.)

2. Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 25 października 2005 roku w sprawie trybu organizowania prac społecznie użytecznych (Dz. U. Nr 2210 poz. 1745 z 2005 roku).

Starosta może skierować osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku do odbywania prac społecznie użytecznych organizowanych przez gminę.

Prace społecznie użyteczne mogą być organizowane przez gminę w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej, tj. ośrodkach pomocy społecznej, domach pomocy społecznej, placówkach opiekuńczo wychowawczych, ośrodkach wsparcia interwencji kryzysowej, w powiatowych jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej lub jednostkach utworzonych przez gminę:

1. na podstawie art. 111 ustawy o pomocy społecznej w celu realizacji zadań pomocy społecznej,
2. organizacjach pozarządowych statutowo zajmujących się pomocą charytatywną lub na rzecz społeczności lokalnej,
3. instytucjach działających na rzecz społeczności lokalnej nie działających w celach maksymalizacji zysku, do których nie mają zastosowania przepisy dotyczące pomocy publicznej, tj. urzędzie gminy i jednostkach organizacyjnych utworzonych przez gminę nie posiadających osobowości prawnej, jeżeli są one jednostkami budżetowymi lub zakładami budżetowymi, np. szkołach, domach kultury, bibliotekach, żłobkach i przedszkolach.

Zgodnie z § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy w sprawie trybu organizowania prac społecznie użytecznych starosta zawiera z gminą porozumienie dotyczące wykonywania prac społecznie użytecznych. W miastach na prawach powiatu nie zawiera się porozumienia.

Zgodnie z § 8 ust. 2 powyższego rozporządzenia prace społecznie użyteczne mogą być organizowane na wniosek prezydenta miasta na prawach powiatu skierowany do dyrektora właściwego urzędu pracy.

Na wniosek gminy starosta może skierować bezrobotnego bez prawa do zasiłku korzystającego ze świadczeń z pomocy społecznej do wykonywania prac społecznie użytecznych miejscu zamieszkaniu lub pobytu w wymiarze 10 godzin w tygodniu. Wykonując prace społecznie użyteczne odbywa się na podstawie porozumienia zawartego między starostą a gminą, na rzecz której prace społecznie użyteczne będą wykonywane.

Bezrobotnemu nieposiadającemu prawa do zasiłku przysługuje świadczenie w wysokości nie niżej niż 6 złotych za każdą godzinę wykonywanych prac społecznie użytecznych. Świadczenie podlega waloryzacji na zasadach określonych w art. 72 ust.6 ustawy z 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. nr 99, poz. 1001 z 2004 r. późn. zm.). Świadczenie nie przysługuje z okres niewykonywania pracy, w tym za okres udokumentowanej niezdolności do pracy.

Starosta refunduje gminie ze środków Funduszu Pracy do 60% minimalnej kwoty świadczenia przysługującego bezrobotnemu. Gmina sporządza do dnia 31 stycznia każdego roku roczny plan potrzeb w zakresie wykonywania prac społecznie użytecznych przesyła mu właściwemu miejscowo staroście i kierownikowi ośrodka pomocy społecznej.

Plan określa w szczególności:

• rodzaj prac społecznie użytecznych;
• liczbę godzin wykonywanych prac społecznie użytecznych;
• liczbę bezrobotnych bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych korzystających ze świadczeń z pomocy społecznej, którzy mogą być skierowani do wykonywania prac społecznie użytecznych.

Starosta zawiera z gminą porozumienie dotyczące wykonywania prac społecznie użytecznych, określające w szczególności:

1. liczbę bezrobotnych bez prawa do zasiłku, którzy zostaną skierowani w okresie objętym porozumieniem do wykonywania prac społecznie użytecznych;
2. liczbę godzin wykonywania prac społecznie użytecznych ogółem oraz miesięcznie przez jednego bezrobotnego bez prawa do zasiłku;
3. rodzaj i miejsce wykonywania prac społecznie użytecznych wraz z oznaczeniem podmiotów, w których będą organizowane prace społecznie użyteczne;
4. okresy wykonywania prac społecznie użytecznych liczbę bezrobotnych bez prawa do zasiłku skierowanych do wykonywania w tych okresach prac społecznie użytecznych;
5. obowiązek informowania starosty i kierownika powiatowego urzędu pracy o nieobecności lub odmowie wykonywania prac społecznie użytecznych przez skierowanego bezrobotnego bez prawa do zasiłku;
6. wysokość i terminy refundowania przez starostę z Funduszu Pracy wypłacanych bezrobotnym bez prawa do zasiłku świadczeń z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych.

Porozumienie powinno zawierać również postanowienia w zakresie zapewnienia bezrobotnemu bez prawa do zasiłku bezpiecznych i higienicznych warunków pracy społecznie użytecznej oraz przestrzegania przepisów prawa pracy dotyczących wykonywania przez kobiety prac szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia.

Kierownik ośrodka pomocy społecznej na podstawie porozumienia sporządza listę bezrobotnych bez prawa do zasiłku, którzy mogą zostać skierowani do wykonywania prac społecznie użytecznych na terenie gminy, i przesyła ją do właściwego miejscowo powiatowego urzędu pracy. Lista powinna zawierać nazwiska i imiona , miejsce zamieszkania lub pobytu oraz numery ewidencyjne PESEL bezrobotnych bez prawa do zasiłku.

Gmina lub powiat, w którym organizowane są prace społecznie użyteczne, przyjmuje skierowanego przez starostę bezrobotnego bez prawa do zasiłku w celu wykonywania prac społecznie użytecznych, zgodnie z porozumieniem oraz poucza go o okoliczności przestrzegania ustalonego w miejscu wykonywania pracy społecznie użytecznej porządku i dyscypliny. Przy przydziale prac społecznie użytecznych uwzględnia się wiek bezrobotnego bez prawa do zasiłku, stan jego zdrowia oraz, w miarę możliwości, posiadane kwalifikacje.

Gmina lub powiat, w którym organizowane są prace społecznie użyteczne, zapoznaje bezrobotnego bez prawa do zasiłku z przepisami dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy.

Starosta przekazuje właściwemu kierownikowi ośrodka pomocy społecznej w terminie do 10 każdego miesiąca za miesiąc poprzedni wykaz bezrobotnych bez prawa do zasiłku, którzy zostali skierowani do wykonywania prac społecznie użytecznych lub odmówili przyjęcia propozycji ich wykonania.

Gmina lub powiat, w którym są organizowane prace społecznie użyteczne, niezwłocznie zawiadamia starostę i właściwego kierownika ośrodka pomocy społecznej w przypadku, gdy bezrobotny bez prawa do zasiłku:

• nie zgłosi się do wykonywania prac społecznie użytecznych;
• nie podejmie przydzielonej mu pracy społecznie użytecznej;
• opuści miejsce wykonywania prac społecznie użytecznych;
• narusza porządek i dyscyplinę w miejscu pracy wykonywania prac społecznie użytecznych.

Gmina lub powiat, w którym są organizowane prace społecznie użyteczne, prowadzi ewidencje tych prac wykonywanych przez bezrobotnych bez prawa do zasiłku i ustala wysokość przysługujących im świadczeń, uwzględniając rodzaj i efekty wykonywanej pracy.

Świadczenia przysługujące bezrobotnym bez prawa do zasiłku są wypłacane przez gminę lub podmiot, w którym są organizowane prace społecznie użyteczne, w okresach miesięcznych od dołu. Na wniosek gminy starosta refunduje ze środków Funduszu Pracy, do wysokości określonej w porozumieniu, kwotę wypłaconych bezrobotnym bez prawa do zasiłku w poprzednim miesiącu świadczeń. Do wniosku gmina dołącza kopię listy bezrobotnych bez prawa do zasiłku, którym, za wykonywanie prac społecznie użytecznych, zgodnie z porozumieniem wypłacono świadczenia z podaniem ich wysokości.

Prace społecznie użyteczne mogą być organizowane na wniosek starosty powiatu do dyrektora właściwego dyrektora powiatowego urzędu pracy.

Do dnia 31 stycznia 2006 r. prace społecznie użyteczne mogą być organizowane bez planu, o którym mowa powyżej.